Bütün anne-babalar; özgüveni gelişmiş, kendine yetebilen, kendi kararlarını verip bunları başarı ile uygulayabilen çocuklar yetiştirmeyi hedeflerler. Böyle çocuklar yetişmenin koşullarından biri çocuğumuza sorumluluk bilincini aşılamaktır.
Sorumluluk sahibi çocuk; kendi yaşına uygun kararlar alabilir, kendi görevlerinin farkındadır, bunları yerine getirmede sıkıntı yaşamaz, ondan beklenilenleri karşılayabileceğine dair kendine güveni tamdır, değer yargılarını gözetebilir, başkaları ile kendi sahip olduklarının ve sorumluluklarının ayrımını yapabilir.
Çocuklarımızın böyle iyi niteliklere sahip olması onlara tanınan fırsatlar ve ebeveynlik tarzımız ile “sorumluluk bilincini” onlara doğru öğretmemizle sağlanabilir.
Çocuklara sorumluluğu öncelikle kendi yapabilecekleri işleri nasıl yapacaklarını öğreterek, daha sonra da bizlere yardım etmesi için fırsat tanıyarak iki aşamada yerleştirebiliriz.
Öncelikle
çocuğunuzun yaşına göre neleri kendi yapabileceğini bilmelisiniz. 4-5-6 yaşındaki
çocuklar aşağıdaki konularda sorumluluk alabilirler.
-Yemeğini yeme
-Ayakkabılarını giyme-çıkarma
-Önerileri dikkate alarak kıyafetlerini seçme- giyme ve çıkartma
-Kıyafetlerini katlama ve yerine kaldırma
-Tuvalet ihtiyacını giderme, çamaşırını toplayabilme ve ellerini yıkayabilme
- Oyuncaklarını ve diğer eşyalarını toplama, yerine kaldırma, odasını düzenleme, odasındaki masanın tozunu alma
-Yemeğini yedikten sonra kendi kirlilerini kaldırma
Aşağıdaki
konularda da size yardım edebilirler
-Sofrayı kurma- kaldırmada yardım
-Bazı basit yiyecekleri hazırlamada yardım
-Bulaşık makinesini doldurma-boşaltmada yardım
-Siz temizlik yaparken toz alabilir, size malzemeleri taşıyabilir
-Çiçekleri sulama
-Hayvanı besleme
-Alışveriş ve satın alınan malzemeleri yerleştirmede yardım
*Çocuğunuza üstlendiği işi yapabileceğine dair güvenin! Siz ona güvenmezseniz, o kendine nasıl güvenebilir ki? “Koruyucu Ebeveyn Tarzı”na sahip olan aileler, çocuklarının yapabilecekleri sorumlulukları üstlenemeyeceğini düşünür ve bu işleri onları için kendileri yaparlar.
“O daha yapmaz çocuktur.” “O şimdi yavaş giyinir / yer geç kalacağız ben hemen halledeyim.”
Bu düşünce tarzı maalesef çocuklara, “ Sen yetersizsin. ” mesajını iletmektedir. Küçük yaşlardan beri yapabileceği sorumluluklar yetişkinler tarafından üstlenen çocuklar da bilinçli olmayarak daha işin başında sorumluluk almak istemezler, kaçınırlar ya da huysuzluk yaparak işleri yapmayı reddeder hale gelirler. Daha sonra ilköğretime geçtiklerinde başarısız olma kaygıları nedeni ile uyum sıkıntısı gösterebilirler.
*Çocuğunuza, bir işi nasıl yapacağını adım adım gösterin. Bizim için ayakkabı giymek kolay bir iştir; ancak 5 yaşına kadar ayakkabısını giydirdiğiniz çocuğunuza birden bunu kendisinin yapmasını istediğinizde ona zor gelebilir. Ya da çocuğunuza çiçekleri sulama görevini verdiyseniz, ona musluktan suyu nasıl dolduracağını ve çiçekleri suladıktan sonra sulama kabının içindeki fazla suyu boşaltıp kabı nerede saklayacağını da göstermeniz gerekmektedir.
*Çocuğunuza verdiğiniz iş mükemmel bir şekilde yapılmamış olabilir. Unutmayın, buradaki amaç çocuğunuzun bir işe başlama ve o işi bitirme becerisini kazanmasıdır. İyi yapılmamış bile olsa denediği için kendisi ile gurur duymasını öğretin.
* Onun kendi görevleri ile size yardımcı olacağı görevlerinin ayrı olduğunu fark etmesini sağlayın. Kendisi ile ilgili görevlerde “Aitlik Hissi” kazandırın. Kendi oyuncakları, kendi giysileri, kendi masası, kendi yemek tabağı… Kendimize ait olan şeylerin sorumluluğunu almada daha istekliyizdir!
*Onu her fırsatta övün! Özellikle de size yardımcı olacağı görevlerde olumlu geri bildirim sağlamanız, onun kendine ait olmayan şeylerin sorumluluğu verildiğinde de bunu üstlenmesi için motive edici olacaktır.
*Hangi işlerde sorumluluk alacağını daha iyi kavraması için ona resimli bir tablo hazırlayabilirsiniz. Her alanda kullandığımız gibi çocuklardan istediklerimizin somutlaştırılması işinize yarayacaktır.
*Sizin de sorumluluklarınız olduğunu çocuğunuza anlatın. Ev içinde üstlenilecek görevleri kesin ve net bir şekilde ifade edin yoksa çocuğunuz her şeyi kendisi yapıyormuş gibi düşünüp şikâyet edebilir. Ayrıca kardeşler arasında sorumluluk dağılımında adil olmaya çalışın.
*Unutmayın, ne kadar erken yaşta kendi sorumluluğunu üstlenmeyi öğretir ve başkalarına yardımcı olma sorumluğunu kazandırırsanız o kadar iyi nitelikli çocuklar yetiştirirsiniz.
Sevgiler…
Psikolog Gizem OZAN.
